Index Plus / The War of the Worlds

The War of the Worlds

H. G. Wells' roman gaat over een invasie van Mars eind 19e eeuw, en wordt verteld door een naamloze journalist die getuige is van de invasie. De radioversie van dit verhaal werd voornamelijk geschreven door Howard Koch, met inspraak van Orson Welles en de staf van CBS's Mercury Theatre On The Air. Het verhaal werd geactualiseerd naar 1938, en de locatie van de invasie werd veranderd in New Jersey.

 

Welles besloot het verhaal van het boek te vertellen in de vorm van nieuwsberichten, die verslag deden van de invasie. Het hele hoorspel werd daarom opgezet in documentairestijl. Deze benadering van een hoorspel was op zich niets nieuws. In 1926 deed Fr. Ronald Knox’s hetzelfde met een satirische “nieuwslezing” over een rel die Londen overnam. Welles werd bij zijn beslissingen ook beïnvloed door de Archibald MacLeish dramas The Fall of The City en Air Raid.

 

Het radioprogramma begon als een normaal muziekprogramma, dat opeens werd onderbroken met verontrustende nieuwsberichten over een alieninvasie. In het begin werd gemeld over vreemde explosies op Mars.

 

Daarna over een Martiaanse cilinder die zou zijn neergestort bij New Jersey, en tenslotte over hoe deze Martianen met hun geavanceerde machines een aanval begonnen. Het leger zou niets kunnen beginnen tegen deze Martianen. Al snel volgden er berichten over soortgelijke cilinders die elders in de Verenigde Staten zouden zijn geland. De machines zouden oprukken naar New York.

 

Net als het boek eindigde het hoorspel met de dood van de Martianen als gevolg van bacteriën. Vervolgens volgde een bericht van Welles zelf, die de luisteraars er nogmaals aan herinnerde dat het slechts een hoorspel was. Volgens de verhalen zou Welles dit echter hebben gedaan op aandringen van de CBS nadat men had ontdekt wat voor paniek de uitzending had veroorzaakt.

 

Orson Welles

Orson Welles

 

 

Publieke reactie

 

Veel luisteraars misten of negeerden de intro van het hoorspel, waarin duidelijk werd uitgelegd dat het om een verzonnen verhaal ging. De dreiging van de aankomende Tweede Wereldoorlog maakten dat veel mensen dachten dat de nieuwsberichten echt waren. Volgens nieuwsberichten die later werden verspreid vluchtte men massaal weg uit de steden. Veel mensen meenden al de lichtflitsen van de hittestralen te zien of de zwarte rook te ruiken.

 

Professor Richard J. Hand berekende aan de hand van studies uitgevoerd door historici dat van de zes miljoen mensen die de uitzending hoorden, 1,7 miljoen dachten dat het echt was en 1,2 miljoen echt “doodsbang” waren. Binnen een maand had het nieuws over de paniek zich verspreid over de hele wereld, en had het in 12.500 kranten gestaan.

 

Latere studies suggereren dat de paniek veel minder groot was dan nieuwsberichten destijds deden vermoeden. De reden dat er paniek ontstond was niet geheel te wijten aan naïviteit; hoewel veel van de acteurs herkend werden van eerdere hoorspelen of radioprogramma’s, was een hoorspel zoals The War of the Worlds nog nooit eerder uitgevoerd in de Verenigde Staten. Mensen waren gewend om nieuwsberichten voor waar aan te nemen.

 

Artikel uit de krant over de paniek

Artikel uit de krant over de paniek.

 

 

Nasleep

 

In de nasleep van de paniek ontstond er grote woede op CBS en de uitzending. CBS herinnerde er echter aan dat de luisteraars meerdere malen werden gewaarschuwd dat het slechts om een fictief verhaal ging. Welles en Mercury Theatre ontsnapten zo aan juridische vervolging. Wel moest CBS beloven nooit meer een dergelijk hoorspel uit te zenden.

 

Maar hoe weten we zo zeker dat luisteraars in zulke grote aantallen in de echtheid van het hoorspel geloofden? Opiniepeiler Hadley Cantril deed veel onderzoek naar massahysterie en greep de The War of the Worlds-uitzending aan als onderwerp.

 

Volgens een onderzoek van hem uit 1966 raakte ongeveer 20 procent van de luisteraars in paniek. Hoeveel luisteraars er precies waren, is niet bekend, maar schattingen gingen vaak uit van zes miljoen, van wie er (ook volgens hoogleraar Richard J. Hand) 1,2 miljoen “echt bang” waren.

 

Maar volgens Jefferson Pooley (hoogleraar media en communcicatie) and Michael Socolow (hoogleraar communcicatie en journalisme) is daar allemaal niets van waar. Zij schreven bij een artikel voor Slate dat in werkelijkheid “vrijwel niemand” in paniek raakte.

 

Volgens Pooley en Socolow was het een opzetje van de kranten die melding maakten van de onrust. Tijdens The Great Depression van de jaren dertig had de radio veel adverteerders weggelokt bij de kranten, dus kwam het ze goed uit dat ze dat concurrerende medium konden wegzetten als een onbetrouwbare nieuwsbron. Bovendien groeide het verhaal door de jaren heen, juist omdat het zo’n mooie anekdote was.

 

 

Luisteren

 

Het complete hoorspel: The War of the Worlds.


 

 

Bronnen deels: Wikipedia en NRC.nl.