Index Plus / De jeugd vliegt uit / De jeugd op eigen wieken

De jeugd vliegt uit / De jeugd op eigen wieken

Een hoorspelserie over de dagelijkse beslommeringen van de famille De Wit. Auteur Jan de Vries werd beïnvloed door Annie M.G. Schmidt, maar het is hem gelukt zijn protestants-christelijke Doorsnee-familie De Wit een eigen karakter te geven.

Op 1 oktober 1954 werd het eerste deel van “De jeugd vliegt uit” uitgezonden. De serie werd één van de populairste hoorspelseries van de NCRV. Vanaf 11 oktober 1957 werd de serie uitgezonden onder de titel "De jeugd op eigen wieken".

Seizoenen
Seizoen 1: De jeugd vliegt uit 01-10-1954 t/m 24-06-1955
Seizoen 2: De jeugd vliegt uit 14-10-1955 t/m 22-06-1956
Seizoen 3: De jeugd vliegt uit 12-10-1956 t/m 05-07-1957
Seizoen 4: De jeugd op eigen wieken 11-10-1957 t/m 23-05-1958
Seizoen 5: De jeugd op eigen wieken 03-01-1963 t/m 09-05-1963
Seizoen 6: De jeugd op eigen wieken 05-12-1963 t/m 09-04-1964
Complete aflevering

Beluister "Over weerzien en weerzin..." uitgezonden op 3 januari 1963.

Klikt u hier voor de rolverdeling.

Interview met Jan de Vries en Jos Brink

Interview voor de NCRV-radio.

26 december 1991

Een interview van Ingrid van Frankenhuyzen en Leonore van Prooijen met auteur Jan de Vries en acteur Jos Brink over de serie “De jeugd vliegt uit” en het hoorspel in het algemeen.

De jeugd vliegt uit.

10 mei 1957: Driehoeksverwikkelingen.

Klikt u hier voor meer originele illustraties.

Interview met Jan de Vries

Het Parool

1 februari 1964

Tien jaar geleden ben ik er mee begonnen, maar de serie heet al lang niet meer "De jeugd vliegt uit". Sinds 1957 al de "De jeugd op eigen wieken". Och nee, waarom zou ik je dat kwalijk nemen, dat je je vergist, als mijn meest hardnekkige radioluisteraars het ook doen?

Misschien is het omdat de serie meteen zo aangeslagen is, hoewel drie seizoenen heeft de serie "De jeugd vliegt uit" geheten, maar daarna is er toch jarenlang telkens via de radio aangekondigd: U gaat luisteren naar "De jeugd op eigen wieken". Maar nee, de mensen schrijven me nog steeds: "Meneer, ik heb zojuist gehoord de uitzending van "De jeugd vliegt uit"..."

Ik zal je sterker vertellen; in verband met het succes van dle hoorspelen ben ik ook boeken gaan schrijven. Die heten "De jeugd vliegt uit" 1 tot en met 3 en "De jeugd op eigen wieken" 1 tot en met 3... denk je dat de er minder om worden verkocht? Geen sprake van! De mensen zien dus "De jeugd op eigen wieken" in de winkel liggen en denken 'O ja, da's "De jeugd vliegt uit".

En denk er om dat ze goed luisteren! Ik heb de Nel-figuur laten verhuizen, en Wim Paauw, die de serie regisseert - al van het begin af - ja da's leuk; de hele rolverdeling is ook nog dezelfde als toen we tien jaar geleden begonnen, met uitzondering van de vader, nu een rol van Dries Krijn en vroeger van Robert Sobels. Maar in die tien jaar zijn alle acteurs en actrices beroemd geworden, en geëngageerd bij toneelgezelschappen.

Het is onmogeliJk ze nog bij mekaar te krijgen, Zo'n uitzending wordt dan ook tegenwoordig bij stukjes en beetjes opgenomen, want de een kan vandaag niet, de ander morgen niet... dat zouden ze bij de radio voor geen enkel ander hoorspel doen, geloof ik?

***

Een goede rolbezetting is van belang hoor. Neem Maartje, de jongste dochter van het gezin. Ik had Maartje oorspronkelijk gedacht als bijkomstige figuur, maar Annemarie van Ees doet het zo enig. Ze is een ronde wildzang, , een flap-uit. Maartje dan - Annemarie heeft er de meest populaire figuur van die hele radiofamilie van gemaakt, met het gevolg dat ik over die hele bijkomstige figuur samen met Margreet Reiss een aparte serie van zes meisjesboeken heb geschreven.

Ondertussen zijn we in 1958 met de radioserie opgehouden, naar we dachten voorgoed, maar die serie meisjesboeken bleef gewoon zelfstandig lopen, "Maartje & Maartje" heet het vijfde boek, en het zesde "Maartje en de praktijk". Toen moesten we de familie weer voor de radio terugbrengen, omdat de luisteraars er om bleven vragen, maar ja, intussen hadden Margreet en ik er vrij op los geschreven in de Maartjesboeken, en ik kan die gebeurtenissen onmogelijk nog allemaal enten op die radioserie. Ik word er voor op de vingers getikt door luisteraars-lezers, want in de Maartjesboeken gaat Maartje met haar man op huwelijksreis naar haar broer Gerrit, die in Parijs woont met zijn gezin, maar voor de radio is Gerrit op dat ogenblik al weduwnaar.

Da's erg hoor, omdat de mensen zo vreselijk geloven in die familie. Diezelfde Gerrit - die is musicus geworden, maar de vaderfiguur heeft zich daar tegen verzet. Ik heb die vader gedacht als een rechtzinnige Calvinist, gauw driftig, maar altijd sportief. Zijn zoon Willem bijvoorbeeld, die wordt gespeeld door Rijk de Gooyer, die voetbalt op zondag. Dat komt uit, en vader gooit hem het huis uit. Maar moe - die door Enny Mols-de Leeuwe wordt gespeeld - heb ik gezien als een alles begrijpende ideale moeder, die zelfs tegen pa durft optreden - en moe is het er niet mee eens - wèl wat de zondagsheiliging betreft natuurlijk, maar het gaat haar om de manier waarop hè - gooi je dan meteen zo'n kind je huis uit?

Maar ja, vader is driftig. Hij wordt zelfs zo kwaad, dat hij niet uit de bijbel wil voorlezen. Dan leest moeder voor. En wat leest ze? 'Waar liefde woont, gebiedt de Heer Zijn zegen!' Begrijp je? Vader wordt op zijn vingers getikt aan de hand van de bijbel. Dat vader sportief is, blijkt door Willem dan weer in een ontroerend gesprek met Rijk - sorry, met Willem, maar Rijk speelt hem, en dat was even een moeilijkheid, want die Willem is een sympathieke jongen, en Rijk heeft dat altijd heel overtuigend gemaakt, maar als ik dan blijvend op zondag laat voetballen, kunnen ze bij de NCRV wel gaan zeggen: "Hoor es, wij zijn er niet om propaganda te maken voor zondagvoetbal."

Toch kan ik Willem zijn ongelijk niet toe laten geven, want zo is zijn karakter niet, en vader ziet weliswaar in dat het niet de goeie methode was, Willem het huis uit te gooien, maar wat de zondagsheiliging, betreft, heeft hij geen ongelijk. De oplossing heb ik gevonden; Willem krijgt een voetbalknietje, dan kan je helemaal niet meer voetballen,' en is het probleem de wereld uit.

Maar goed, ik had het over Gerrit. Die werd musicus, terwijl vader wilde dat hij predikant werd. Dan komt er bij de NCRV een brief binnen van tien kantjes, geadresseerd aan meneer De Wit. Niet De Vries - dat ben ik - maar De Wit - da's de vader uit het hoorspel. Tien kantjes van een oude heer, die er uitgebreid voor is gaan zitten, om vader De Wit te adviseren aan de hand van zijn eigen ervaringen.

Hij had één zoon, schreef hij, en die had óók geen predikant willen worden, maar musicus. Hij had hem daarom dertig jaar lang niet willen zien - te meer omdat ie in het Residentieorkest was gaan spelen, dat ook op zondag optreedt, maar onlangs had hij zich met hem verzoend, en nu zat hij alsmaar te denken: "Wat jammer van die dertig jaar." Hij schreef: "Daarom meneer De Wit, kan ik u alleen maar raden: geef toe."

Zozeer geloven mensen in die familie De Wit. Nou begrijp je ook wat een verwarring het heeft gesticht, dat de Maartjeboeken op dat ene punt afwijken van de radioserie, maar ik kon niet anders. Ik had Gerrit nodig als weduwnaar, om hem te doen hertrouwen met een weduwvrouw, die ook twee kinderen heeft, en d'r ouwe vader is inwonend, en die trekt zijn eigen kleinkinderen voor, en hij vindt trouwens, dat ze nooit met Gerrit had moeten trouwen Zie je? Probleem!

De bedoeling van de radioserie is namelijk altijd geweest problemen te behandelen. Problemen die zich voordoen in een christelijk gezin. In elke uitzending is er één probleem. Heel in het begin had ik bijvoorbeeld al de woningnood. De oudste dochter Nel was al getrouwd... o ja, dat zat ik te vertellen in verband met hoe goed de mensen luisteren.

***

Er was toen een uitzending waarin Nel met haar gezin ging verhuizen Vlak voor de opname bleek, dat we in het geluidsarchief wel het geluid van beneden naar boven hadden, maar niet van boven naar beneden Van het takelen bedoel ik - wat verhuizers doen. Wim Paauw en ik zeiden al tegen mekaar: "Daar zullen we wat over te horen krijgen!" Want verhuizers horen natuurlijk meteen dat het niet het goeie geluid is.

Die uitzending eindigde er mee, dat de verhuizer tegen Nel zegt: "Alles is in orde mevrouw, of moet ik u ook nog even takelen?" Nel lacht dan, en die lach is het eind. Leuk eind. Grapje. En een woedende brieven dat we kregen van verhuizers! Waar we het lef vandaan haalden, verhuizers voor te stellen als mannen die grapjes maken ten koste van een zwangere vrouw!

Ik was het vergeten. Drie maanden tevoren was in een uitzending ter sprake gekomen dat Nel zwanger was. Natuurlijk houd ik daar wel aantekening van maar... laat ze eens twee maanden heen zijn geweest, toen het ter sprake kwam - dan moet er zeven maanden later een kind ter sprake komen, anders steekt er een storm van verontwaardiging op, maar in de tussenliggende maanden kan ik het best even vergeten.

Ik maak een planning voor het. hele seizoen. Uiteraard zou ik haast zeggen. Hoewel, je kan niet alles voorzien. Destijds bijvoorbeeld heb ik de Bert-figuur bedacht als verloofde voor Annie, de dochter die wat leeftijd betreft tussen Nel en Maartje zit, en die Bert - gespeeld door Bert Dijkstra - is voor haar "de man van haar leven". Dat zégt ze ook. Maar die Bert liet ik op een gegeven ogenblik zeggen: "Ik vind haar wel een aardig meisje" en mijn bedoeling was, dat hij in dat zinnetje iets zou leggen van: "Ik vind haar wel aardig ja, maar ik meen het nog niet zo serieus, hoewel ik haar respectéér natuurlijk!" Enfin, dat krijg je als je niet zelf bij elke opname aanwezig bent, want Dijkstra laat dat zinnetje er uit glijden... neeeeee - het betekende nu: "Ze is de zonde waard!" De Bert-figuur was daarmee tegen mijn bedoeling in een flirterig tiep geworden! En het was uitgezonden, dan doe je er niks meer aan! Ik heb de hele verdere ontwikkeling om moeten gooien.

***

Ik heb Bert razendsnel omgebouwd tot een losbol, maar omdat ik toch op de geplande ontwikkelingslijn terug moest komen, heb ik hem vervolgens een auto-ongeluk doen veroorzaken, terwijl hij een borreltje op had. Ja niks ernstigs, maar toch - hij komt tot inkeer, en Annie staat achter hem, want ze mag dan wat stijf zijn, maar eh - karakter!

Het gekke is, dat je achteraf uit de fout van zo'n acteur onvoorzien juist ontroerende situaties blijkt te kunnen slaan. En ook weer een probleem!

Nee, er zijn niet veel problemen die ik moet vermijden aan te snijden, Wel moet ik ze behandelen op een zeer bepaalde manier. Maar wie zich daar aan stoot, behoort eenvoudig niet tot mijn publiek Ik schrijf voor vreselijk lieve mensen. Nog onlangs had ik Zuid-Afrika bij de kop. Ik heb daar Nel met haar gezin heen laten emigreren, maar nu zijn ze teruggekomen, zogenaamd omdat Nel heimwee had. In een gesprek met moeder komt de ware reden tevoorschijn. Nel d'r man is op zijn eigen goedmoedige manier verstrikt geraakt in het apartheidsvraagstuk. Hij heeft verschil van mening gehad op zijn werk hè, omdat hij iets heeft gezegd van: "Dat zwarte dienstmeisje van ons vind ik anders helemaal niet zo onontwikkeld, want ze spreekt maar liefst drie talen; Engels, Afrikaans, en dan nog d'r eigen taaltje!"

Hou me overigens ten goede - ik wéét niet precies meer wat ik heb geschreven. Ik ben er over aangevallen door een ietwat radicaal denkende kennis, omdat ik de moederfiguur daarna heb laten zeggen: "Ik wist niet dat het zo erg was in Zuid-Afrika" of woorden van gelijke strekking, ik ben 't vergeten. Die kennis vond, dat je het ernstige probleem van Zuid-Afrika niet meer op. zo'n gezapige manier kon stellen. Maar voor mijn eigen publiek ben ik helemaal niet gezapig geweest. Ik heb zelfs een daad gesteld - ik heb hen ongerust gemaakt.

Vaak word ik opgebeld door mensen, die beginnen met: "Meneer De Vries, ik wou uw raad eens vragen". Dan praat zo iemand trouwhartig door - soms wel een half uur - uit de toon waarop hij spreekt blijkt, dat hij rotsvast overtuigd is van twee dingen; ten eerste; dit is die Jan de Vries van "De jeugd vliegt uit", die geen enkel probleem uit de weg gaat; en ten tweede: dit is die Jan de Vries, die overal een oplossing voor weet, want in die radiofamilie van hem loopt het altijd goed af! Dan vertellen ze me de ijzingwekkende dingen die in hun christelijke gezin gebeuren. Terwijl ik sta te luisteren word ik peilloos diep somber.

Boeken

De uit de hoorspelen "De jeugd vliegt uit" en "De jeugd op eigen wieken" voortgekomen boeken zijn bestemd voor volwassenen en voor de (oudere) jeugd. Beide series omvatten drie delen; elk deel is een bewerking van één seizoen van ongeveer twintig uitzendingen.

De zes delen vormen één doorlopend verhaal over de familie De Wit, een hecht, traditioneel gezin. Daarnaast spelen partners, kleinkinderen en vrienden een meer of minder belangrijke rol. De familie krijgt te maken met typische naoorlogse problemen zoals woningnood, emigratie, geloofscrisis bij jongeren en "nozem"-gedrag. Verder worden verwikkelingen rondom school, studie, ziekte, dood, relaties, problemen op het werk, een lastige schoonfamilie, enzovoort beschreven.

Samen met Margreet Reiss schreef De Vries een zestal boeken over Maartje de Wit. Volgens De Vries de meest populaire figuur uit de hoorspelserie.

In een aaneenschakeling van gebeurtenissen thuis, op school, in haar studententijd en in haar huwelijk, wordt de ontwikkeling van de spontane Maartje de Wit van meisje tot jonge vrouw geschetst.

Net als de hoorspelen waren de boeken erg populair. Dat blijkt onder meer uit de vele herdrukken van de afzonderlijke delen en van de omnibussen en trilogieën waarin de verhalen gebundeld werden. Uitgever en boekhandels organiseerden avonden waarop scènes uit de hoorspelen werden opgevoerd. Hieraan verleenden de schrijver en hoorspelacteurs als Enny Mols-de Leeuwe en Rijk de Gooyer hun medewerking; zij namen respectievelijk de rol van Moeder de Wit en Willem op zich.

Bron deels: DBNL.

Boekomslag De jeugd vliegt uit.
Boekomslag De jeugd op eigen wieken.

Klikt u op een afbeelding voor een vergroting.

"De Jeugd vliegt uit" als toneelstuk

Trouw

12 september 1960

In het Hilversumse Gooiland Theater heeft vrijdagavond de Toneelgroep Podium het tweede seizoen even verrassend als overtuigend geopend met een sprankelende eerste op voering van het door Jan de Vries tot een aantrekkelijk toneelstuk herschreven hoorspel "De Jeugd vliegt uit". ' Het is een succes geworden voor het jonge gezelschap, dat zich vooral in artistieke zin, sterk heeft ontwikkeld.

En na afloop mochten de spelers dan ook van de geheel gevulde zaal, die zich kostelijk geamuseerd had met de tot in elk detail welverzorgde en geestige voorstelling, een verdiende bloemen- en applaushulde in ontvangst nemen.

De auteur Jan de Vries, die de regie op zich had genomen, werd op een feestelijke wijze bij deze waarderingshuldiging betrokken. Het is een hachelijke onderneming om een bekend en populair geworden hoorspelserie, vooral wanneer dit jaren achtereen een veelbeluisterd radioprogramma 'is geweest, op het toneel te realiseren.

Er zijn voorbeelden te over van soortgelijke pogingen, die op een tragische mislukking zijn uitgelopen. Maar Jan de Vries heeft blijk gegeven niet alleen de mogelijkheden van het theater te kennen, maar tevens precies te weten wat hij met flitsende dialogen en genuanceerde stemmingen kan doen. Daardoor konden de gebeurtenissen van alledag in het gezin van de familie De Wit zo volwaardig tot leven komen en werden de familieleden onderling toneelpersonages van vlees en bloed.

De Vries had de voorstelling lichtvoetig geregisseerd in een daartoe door Tom van Ek zeer smaakvol en ruim ontworpen huiskamerdecor. En de spelers hebben een kostelijk ensemble spel te zien gegeven, waarin ieder op zich individueel excelleerde. Wannee wij in de eerste plaats de vertolking van Maartje noemen door Gerrie Mantel, dan is dat, omdat zij met een verrukkelijke onstuimigheid, maar niet tem in beheerst en overwogen, de rol wegspeelde. Wars van opzettelijkheid tekende zij de wildebras uit het gezin de gezonde dagboekdroomster, charmant en natuurlijk.

Emmy Scholte creëerde moeder De Wit begripvol en innemend. Fijnzinnig wist zij de stemmingskleuren van haar rol levend weer te geven. Vader De Wit werd door Cees Pijpers karakteristiek uitgebeeld, terwijl Mary Michon voor een kostelijke vertolking zorgde van de rol van Annie. Tom van Ek en Peter van Gestel verzorgden de rollen van Willem en Gerrit, terwijl Jo Nobel tekende voor een muziekleraar. Ten slotte een compliment voor alle spelers, omdat de tekstkennis opvallend was.

Met dit familiespel, dat speels de normale dagelijkse problemen in het vandaag levende christelijke gezin behandelt, heeft de Toneelgroep Podium een waardevol repertoirestuk, waar velen dankbaar voor zullen zijn. En tevens heeft dit protestants-christelijk beroepsgezelschap een positief toneelgeluid laten horen, dat om een positief antwoord vraagt van heel protestants-christelijk Nederland.

Advertentie in Trouw van 28 september 1960.

Advertentie in Trouw van 28 september 1960.

Klikt u op de afbeelding voor een vergroting.